Tranzyt towarów – co to jest i jak wygląda w transporcie międzynarodowym?

Jeśli interesują Cię ustawy oraz regulacje prawne transportu i handlu, skupiające się na przewozie towarów pomiędzy krajami, to z pewnością chcesz wiedzieć więcej na temat tranzytu. Poznaj jego definicje i sprawdź, jakie są rodzaje tranzytu, czytając nasz dzisiejszy artykuł blogowy.

Z tego tekstu dowiesz się między innymi:

• co to jest tranzyt,
• jakie są poszczególne rodzaje tranzytu,
• czym jest kraj tranzytowy.

Transport tranzytowy – definicja

Tranzyt to nic innego jak przewóz towarów przez terytoria innych krajów. Jego czas zależy od odległości oraz procedur celnych. W definicji tranzytu istotne są trzy elementy:

• państwo, z którego wyrusza towar po wcześniejszym załadowaniu,
• kraj, przez który odbywa się proces przewozu towarów, ale nie następuje w nim ani rozładunek, ani załadunek,
• państwo, które jest docelowym celem transportu, a więc w nim nastąpi rozładunek towaru.

Krótko mówiąc, tranzyt to przewóz osób lub towarów pomiędzy krajami. Państwem tranzytowym nazywamy ten kraj, przez który odbywa się tranzyt towarów. Zasady tranzytu opierają się na międzynarodowych umowach, między innymi obowiązujących w Unii Europejskiej. Największą zaletą tego rozwiązania jest brak formalności celnych w krajach tranzytowych, co umożliwia przemieszczanie towarów znacznie sprawniej.

Magazyn tranzytowy

Na terenie kraju tranzytowego lub terytorium jednego z krajów po drodze może znajdować się magazyn tranzytowy, służący do czasowego składowania towarów, które później wyruszają w dalszą drogę. Kluczowe znaczenie ma jego lokalizacja (najczęściej magazyn umieszczony jest w pobliżu popularnej trasy przewozowej), a także przystosowanie do konkretnego rodzaju towaru.

Rodzaje tranzytu

Oczywiście również tranzyt dzieli się na kilka rodzajów. W poniższych akapitach tłumaczymy, czym się różni tranzyt zewnętrzny od tranzytu wewnętrznego, jak się charakteryzuje tranzyt międzynarodowy i czym jest tranzyt pośredni.

Tranzyt międzynarodowy

To najbardziej podstawowy rodzaj tranzytu, czyli przewóz towarów pomiędzy państwami, gdy w trakcie transportu z jednego kraju do drugiego, następuje przejazd przez terytorium państwa trzeciego. Przykładem może być tranzyt towarów z Litwy do Czech przez Polskę, która w tym wypadku będzie krajem tranzytowym.

Tranzyt celny

Dzięki uproszczonym procedurom celnym, koszt związany z tranzytem towarów, inicjowany przy pierwszym przekroczeniu granicy, jest pierwszą i jedyną koniecznością uiszczenia opłat. Dzięki temu opłaty administracyjne, podatek akcyzowy czy inne dodatkowe opłaty celne płaci się jednorazowo, gdy towar opuszcza kraj załadunku, zamiast każdorazowo przy przekraczaniu granic kolejnych państw. Jedną z procedur tranzytu celnego jest procedura T1 – dotyczy ona towarów spoza Unii Europejskiej, które mogą być przewożone przez UE bez opłat celnych.

Tranzyt bezpośredni

Tranzyt bezpośredni – jak sama nazwa wskazuje – odnosi się do sytuacji, gdy przesyłka jest transportowana przez dany kraj bez zmiany środka transportu.

Tranzyt pośredni

Przeciwieństwem tranzytu bezpośredniego jest tranzyt pośredni, który zakłada zmianę środka transportu w trakcie doręczania przesyłki lub towaru – przykładowo paczka przewożona początkowo ciężarówką zostaje przeniesiona na statek służący szybkiemu przepływowi towarów, którym dopływa do kraju przeznaczenia. Zakładając, że podczas tego rodzaju tranzytu nastąpi także magazynowanie części lub całości transportu, należy dodać do jego kosztów także koszty magazynowania.

Tranzyt wewnętrzny

Jeśli przewóz ładunku odbywa się jedynie w obrębie państw Unii Europejskiej, to wówczas nazywamy go tranzytem wewnętrznym – w takim przypadku przewoźnik zobowiązany jest do posiadania zaledwie jednego dokumentu celnego i jednej plomby zabezpieczającej ładunek.

Tranzyt zewnętrzny

Analogicznie do tranzytu opisanego wyżej, jego zewnętrzna wariacja to przewóz ładunku, który ma miejsce pomiędzy krajami, które nie są częścią Unii Europejskiej. W takim wypadku należy dopełnić wszelkich niezbędnych procedur celnych dla każdego z krajów, poprzez które odbywać się będzie transport tranzytowy. Dotyczy to między innymi uiszczenia opłat administracyjnych, nie ma też możliwości ograniczenia opłat celnych.

Tranzyt bezpośredni

Gdy przewóz towaru odbywa się bez przerw na przeładunek, zmianę środka transportu albo składowanie w tymczasowym magazynie tranzytowym, wówczas mówimy o tranzycie bezpośrednim, czyli takim, który nie dopuszcza do składowania towaru – towar zapakowany w kraju początkowym dociera bez żadnych przystanków do kraju przeznaczenia.

Tranzyt pośredni

Inaczej sprawa wygląda w przypadku tranzytu pośredniego – wówczas ładunek może być przez krótki okres czasu składowany w magazynie tymczasowym, na trasie może dojść do przeładunku towaru, a także możemy mieć do czynienia ze zmianą środka transportu na terenie danego kraju.

Procedury tranzytowe a formalności celne i regulacje prawne w kraju tranzytowym

Założenia transportu tranzytowego określają konkretne regulacje prawne, umowy międzynarodowe oraz inne procedury tranzytu. To właśnie te ustalenia pozwalają pominąć formalności celne związane z przekraczaniem granic, a tym samym znacznie ułatwiają doręczenie ładunku. Do istotnych konwencji zaliczamy:

1. Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie do morza – regulacje prawne dotyczące transportu morskiego.
2. Konwencja o handlu tranzytowym krajów bez dostępu do morza – umowa regulująca zasady przepływu statków.
3. Konwencja o wolności tranzytu – umowa regulująca zniesienie opłat za tranzyt.

W Unii Europejskiej obowiązuje procedura EFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu) – każdy ładunek musi posiadać numer ewidencyjny (MRN), dzięki któremu istnieje możliwość ewidencji transportu wewnętrznego i zewnętrznego, a także identyfikacji.

W Polsce i 27 państwach UE (a także stronach konwencji jak Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Turcja, Ukraina, Serbia, Macedonia Północna) obowiązuje także Wspólna Procedura Tranzytowa, która pozwala na przewóz towarów bez natychmiastowej konieczności opłacenia podatku VAT czy cła.

Konwencja CMR

Pomiędzy państwami obowiązują również umowy międzynarodowe w zakresie przewozu towarów, które określane są mianem konwencji CMR. To właśnie ta konwencja pozwala na ujednolicenie dokumentacji transportowej poprzez stosowanie uniwersalnych listów przewozowych w trzech identycznych egzemplarzach:

• dla nadawcy,
• dla przewoźnika,
• dla odbiorcy.

Co znajduje się na dokumencie CMR? Są to niezbędne dane, takie jak adres nadania i odbioru ładunku, charakter towaru, numery zabezpieczeń, daty przewozu.

Procedura TIR

W krajach Unii Europejskiej (a także w niektórych państwach afrykańskich i na Bliskim Wschodzie) obowiązuje także procedura TIR, a podstawowym celem konwencji TIR jest ograniczenie opłat celnych i uproszczonych procedur celnych i administracyjnych. Dotyczy zarówno tranzytu wewnętrznego (na terenie Unii Europejskiej), jak i zewnętrznego (poza terytorium UE). Pozwala na przewóz towarów bez odprawy celnej.

Tranzyt towarów – podsumowanie

Transport tranzytowy pozwala na wybór najkrótszych lub najbardziej opłacalnych dróg, które pozwalają na doręczenie towaru drogą lądową, morską lub powietrzną. Kluczowe zasady tranzytu obejmują wolność przepływu towarów i brak dyskryminacji. Na terenie krajów członkowskich UE procedury tranzytowe mogą być bezpłatne, ale warto pamiętać, że w wielu krajach pobierane są opłaty drogowe za tranzyt. Nie można zapomnieć, że towar w tranzycie musi być przedstawiony w odpowiednich urzędach celnych w przypadku tranzytu zewnętrznego. Tym, co znacznie ułatwia i przyspiesza proces, jest fakt, że procedury tranzytowe w UE są najczęściej obsługiwane elektronicznie.